Verantwoord stoken: zo stook je veilig en met minder overlast
De eerste koude avond van het jaar. Je komt thuis, het is guur buiten en je hebt maar één plan: de kachel aan. Een kwartier later hangt er een grijze sliert boven je dak, ruikt de straat naar rook en doet de buurvrouw haar slaapkamerraam dicht. Herkenbaar? Dan ben je niet de enige. De meeste overlast komt niet van mensen die niet willen opletten, maar van kleine fouten in hout, aansteken en luchttoevoer. Met verantwoord stoken haal je meer warmte uit hetzelfde hout en houd je de lucht in de straat aangenamer voor iedereen. Zo pak je dat aan.
Ervaring alleen is niet genoeg
We horen het regelmatig: “Ik stook al twintig jaar, ik weet hoe het moet.” Toch zegt stookervaring op zichzelf weinig als de techniek nooit goed is aangeleerd. Wie al jaren hetzelfde doet, herhaalt ook al jaren dezelfde gewoontes, goed of fout.
De sleutel zit in één ding: nagenoeg alle houtgassen verbranden. Hout verbrandt namelijk niet in één keer. Bij verhitting komen eerst gassen vrij en die gassen moeten in de vuurhaard ontbranden. Lukt dat niet, omdat het vuur te koel is of te weinig lucht krijgt, dan verdwijnen ze onverbrand door de schoorsteen. Dat zie en ruik je als rook, en het is precies de warmte die je had kunnen gebruiken. Verantwoord stoken is dus geen kwestie van minder genieten, maar van slimmer stoken.
Alles begint bij droog hout
Nat hout is een grote veroorzaker van rook en overlast. Het vocht moet eerst verdampen voordat het hout echt kan branden. Dat kost energie, koelt het vuur af en zorgt voor een smeulend vuur met veel rook. Goed stookhout heeft een vochtpercentage van 15 tot 20 procent. Vers gekapt hout zit daar ver boven en heeft gemiddeld zo’n twee jaar nodig om voldoende te drogen.
Bewaar je hout daarom gekloofd, op een plek waar de wind er vrij langs kan, met een afdak erboven en niet direct op de grond. Een eenvoudige vochtmeter geeft je zekerheid: je meet in een paar seconden of je stapel klaar is voor gebruik.
Aansteken van boven: de Zwitserse methode
De manier waarop je het vuur opstart, bepaalt grotendeels hoeveel rook je produceert. Bij de traditionele aanpak leg je aanmaakhout onderop en de grote blokken erbovenop. Het vuur moet zich dan omhoog door koud hout werken, en juist in die fase ontstaat de meeste rook.
De Zwitserse aansteekmethode draait dat om. Je legt de grotere blokken onderin, daarop een laag kleiner hout en helemaal bovenop een paar aanmaakblokjes met wat dun aanmaakhout. Dan steek je het vuur aan de bovenkant aan. Het vuur brandt van boven naar beneden, waardoor de houtgassen die vrijkomen door de vlammen erboven trekken en daar ontbranden. Het resultaat is een vuur dat snel op temperatuur komt, rustiger brandt en vanaf het eerste moment veel minder rook geeft. Wie het één keer goed heeft gedaan, wil vaak niet meer anders.
Geef het vuur voldoende lucht
Een vuur heeft zuurstof nodig om de houtgassen volledig te laten ontbranden. Een veelgemaakte fout is de luchtschuif te vroeg dichtzetten, in de hoop dat het hout langer meegaat. Het vuur gaat dan smeulen, de temperatuur zakt en de rook neemt toe. Laat de luchttoevoer bij het aansteken en na elke nieuwe lading hout ruim open, tot het hout goed brandt. Daarna kun je iets terugregelen, maar houd altijd heldere, levendige vlammen. Een goed brandend vuur herken je ook buiten: uit de schoorsteen komt dan nauwelijks zichtbare rook.
Luchttoevoer gaat overigens verder dan de schuif op je kachel. Een goede trek in de schoorsteen en een rookgasafvoer die past bij het toestel zijn net zo bepalend. Vanuit onze achtergrond in de aannemerij kijken we bij elke installatie naar het hele plaatje: de kachel, de woning en de afvoer samen. Meer daarover lees je bij schoorstenen en rookgasafvoerkanalen op maat. En wie een nieuwe kachel overweegt, vindt bij onze houthaarden van onder meer Spartherm, Dovre en Jydepejsen toestellen met moderne verbrandingstechniek die voldoen aan de huidige normen en regelgeving.
Kijk eerst naar buiten
Zelfs met droog hout en de juiste techniek zijn er avonden waarop je beter niet kunt stoken. Bij windstil weer, mist of een temperatuurinversie blijft rook laag tussen de huizen hangen in plaats van weg te waaien. Raadpleeg daarom voor het aansteken de Stookwijzer. Die geeft per locatie aan of de weersomstandigheden geschikt zijn om te stoken. Staat de Stookwijzer op oranje of rood, dan doe je de buurt een plezier door het vuur een avond over te slaan. Het is een kleine moeite die veel goodwill oplevert, zeker nu het stookseizoen weer begint.
Wat nooit in de kachel hoort
Een houtkachel is geen afvalverwerker. Geverfd, gelakt of geïmpregneerd hout, spaanplaat, oude pallets, karton met opdruk en plastic horen er nooit in. Bij het verbranden hiervan komen stoffen vrij die schadelijk zijn voor je gezondheid en die van je buren. Ze tasten bovendien je kachel en schoorsteen aan en vergroten de kans op aanslag en schoorsteenbrand. Stook alleen onbehandeld en droog hout. Voor het aanmaken gebruik je aanmaakblokjes of dun aanmaakhout, geen kranten of tijdschriften.
Leer het goed aan
Wil je zeker weten dat je het goed doet? Op VerantwoordStoken.nl volg je een gratis online cursus die je stap voor stap meeneemt in alles wat in deze blog voorbijkomt, van houtkeuze tot aansteken en luchtregeling. Een mooi moment om dat te doen is nu, aan het begin van het stookseizoen, voordat de gewoontes van vorig jaar er weer insluipen.